Këshilla biznesore për rritje të qëndrueshme

Vendime të mëdha, të marra me të dhëna

Rritja e një biznesi kërkon më shumë se punë të madhe — kërkon vendime të mbështetura në shifra. Fryti Audit ju qëndron përkrah në momentet kur duhet të vendosni: si të strukturoheni, ku të investoni, si ta financoni rritjen dhe si ta mbani rrjedhën e parasë nën kontroll.

Puna nis nga librat tuaj kontabël, nga deklaratat e dorëzuara në ATK dhe nga qarkullimi real bankar. Kur këshilla mbështetet mbi të njëjtat të dhëna që u raportohen institucioneve, ajo qëndron edhe para bankës, para investitorit ose gjatë një kontrolli. Për klientët e kontabilitetit mujor këshillimi është pjesë e marrëdhënies e jo angazhim i shkëputur; nëse doni ta dini paraprakisht sa kushton kjo për biznesin tuaj dhe si e llogaritim çmimin, e shpjegojmë hapur faktor pas faktori.

Çfarë përfshin shërbimi

• Zgjedhja e formës ligjore dhe regjistrimi i biznesit në ARBK
• Vlerësimi i regjimit tatimor dhe planifikimi i pragjeve
• Plan biznesi dhe projeksione financiare për kredi e grante
• Buxhetimi vjetor, parashikimi dhe rrjedha e parasë
• Analiza kosto–fitim për investime dhe projekte të reja
• Përcaktimi i çmimeve, marzhave dhe pikës së rentabilitetit
• Raportim menaxherial për banka, investitorë dhe donatorë
• Strukturim dhe ristrukturim financiar

Biznes individual apo SH.P.K.

Kjo është pyetja e parë e çdo nisme dhe vendimi që korrigjohet më vështirë më vonë. Dallimi nuk qëndron te emri në certifikatë, por te tri gjëra: kush përgjigjet për borxhet, si tatohet fitimi dhe sa administrim kërkon forma e zgjedhur.

Te biznesi individual nuk ka ndarje mes pasurisë së biznesit dhe asaj personale — pronari përgjigjet me pasurinë e vet. Te SH.P.K.-ja shoqëria është person juridik i veçantë dhe përgjegjësia kufizohet, përveç kur pronari jep garanci personale, gjë që bankat e kërkojnë shpesh te kreditë e para.

Te tatimi ngatërrohen më së shpeshti pragjet, sepse janë tre të ndryshme: për regjimin e thjeshtuar pragu i biznesit individual është 50.000 € qarkullim vjetor, i korporatës 30.000 €, ndërsa pragu i regjistrimit në TVSH është po ashtu 30.000 € — kërkesë krejt tjetër, e njëjtë për të dyja format.

Në regjimin e thjeshtuar tatimi llogaritet mbi të ardhurat bruto: 3% për tregti, transport dhe bujqësi, 9% për shërbime, zeje dhe profesione, me minimum 37,50 € për tremujor. Është i volitshëm kur marzhi është i lartë e shpenzimet të pakta, por i kushtueshëm kur biznesi ka kosto të mëdha materiale, sepse ato nuk zbriten fare. Te tatimi mbi fitimin real paguhen edhe këste paradhënie tremujore — 15 prill, 15 korrik, 15 tetor dhe 15 janar — të cilat i gjeni te kalendari i afateve tatimore.

Kur ia vlen të kalohet në SH.P.K.

Sinjalet janë të qarta: kur pala tjetër kërkon person juridik ose kur konkurroni në tenderë; kur merrni ortak a investitor; kur veprimtaria bart rrezik ndaj palëve të treta; kur shpenzimet reale i kalojnë ato që i njeh regjimi i thjeshtuar; ose kur planifikoni ta shitni një ditë biznesin, sepse pjesët e një shoqërie transferohen, ndërsa biznesi individual jo.

Nga ana tjetër, kalimi sjell libra të plotë, pagë të rregullt për pronarin dhe raportim më të rëndë — prandaj llogaritjen e bëjmë me shifrat tuaja para se të ndryshohet ndonjë regjistrim. Pavarësisht formës, paga e çdo të punësuari duhet paguar përmes një institucioni financiar të licencuar e jo me para në dorë (neni 6 i Ligjit 08/L-257).

Rrjedha e parasë — pse mbyllen edhe biznese fitimprurëse

Fitimi dhe paraja nuk janë e njëjta gjë. Një biznes mund ta mbyllë vitin me fitim në pasqyra dhe të mos ketë me çfarë t'i paguajë pagat, sepse fitimi ndodhet te faturat e paarkëtuara dhe te stoku në depo. Kjo është vështirësia më e shpeshtë e bizneseve që rriten shpejt: sa më shumë shesin, aq më shumë para u ngec në cikël.

Cikli matet thjesht — sa ditë qëndron malli në depo, plus sa ditë presin klientët për të paguar, minus sa ditë ju jep furnitori. Shkurtimi i tij rrallë kërkon kredi; kërkon kushte pagese të shkruara në kontratë, faturim në ditën e dorëzimit, ndjekje të borxheve sipas moshës dhe rinegocim të afateve me furnitorët. Detyrimet tatimore hyjnë në të njëjtin plan, sepse TVSH-ja deklarohet deri më 20 dhe pagat deri më 15, pavarësisht nëse klienti ju ka paguar. Prandaj ndërtojmë një projeksion javor të arkës për tremujorin në vazhdim: kur ai tregon një javë me mungesë, ka ende kohë të veprohet.

Buxhetimi dhe parashikimi

Buxheti nuk është ushtrim formal, por marrëveshje e brendshme se ku lejohet të shkojnë paratë. E ndërtojmë mbi të dhënat historike, të ndara në kosto fikse dhe variabile, dhe pastaj e krahasojmë rregullisht me realizimin. Nëse marzhi bie dy muaj radhazi, arsyeja duhet gjetur derisa është ende e vogël — te çmimet e furnitorit, te zbritjet e dhëna, te humbjet në stok ose te punët e faturuara nën kosto. Këtë krahasim e thellojmë me analizën financiare të treguesve kryesorë.

Çmimet dhe marzhat

Shumë biznese e llogarisin çmimin duke i shtuar një përqindje kostos, pastaj habiten që fitimi nuk del. Shtesa mbi koston dhe marzhi mbi shitjen nuk janë e njëjta shifër: nëse mallin që ju kushton njëqind e shisni njëqind e njëzet e pesë, shtesa është njëzet e pesë për qind, por marzhi mbi të ardhurat është njëzet. Kur nga ai marzh zbriten qiraja, pagat, transporti dhe humbjet e stokut, hapësira reale ngushtohet shpejt.

Prandaj çmimin e trajtojmë me shifra: kostoja e plotë e njësisë përfshirë pjesën e kostove fikse, pika e rentabilitetit dhe sa duhet të rritet vëllimi për ta kompensuar një ulje çmimi. Për bizneset në TVSH shtohet dallimi mes çmimit me dhe pa TVSH, që te shitja ndaj konsumatorit fundor e ndryshon krejt krahasimin me konkurrencën jashtë TVSH-së.

Kur banka kërkon pasqyra — çfarë shikon vërtet

Në një kërkesë për kredi, pasqyrat lexohen si vlerësim rreziku. Analisti shikon a mjafton rrjedha e parasë për ta mbuluar këstin krahas detyrimeve ekzistuese, sa është kapitali i pronarit krahasuar me borxhin, a ka qëndrueshmëri të të ardhurave nëpër vite, sa varet biznesi nga një blerës i vetëm dhe sa të vjetra janë llogaritë e arkëtueshme.

Kërkesat i prish më shpesh mospërputhja — qarkullimi në pasqyra që nuk përkon me deklaratat e TVSH-së ose me qarkullimin bankar. Kur shifrat nuk pajtohen mes vete, bie besueshmëria e gjithë dosjes, sado i mirë të jetë projekti. Prandaj përgatitja nis nga barazimi i librave me atë që është deklaruar te ATK-ja, e pastaj vjen projeksioni i shërbimit të borxhit. Për shuma më të mëdha kërkohen shpesh pasqyra të vërtetuara nga auditori i pavarur; kur mjafton një rishikim dhe kur duhet auditim i plotë, e sqarojmë para se të nisë puna.

Raportimi për donatorë dhe projekte të huaja

Organizatat joqeveritare dhe bizneset që zbatojnë projekte të donatorëve kanë një kërkesë shtesë ndaj kontabilitetit: paratë ndiqen sipas projektit dhe sipas linjës buxhetore, jo vetëm sipas llojit të shpenzimit. Kjo do të thotë kod i veçantë për çdo projekt, ndarje e pagave sipas kohës së punuar, dokumentacion i procedurave të blerjes sipas rregullave të donatorit dhe prova të ruajtura në formën që kërkohet për verifikim. Raporti krahason buxhetin e miratuar me shpenzimin real dhe kërkon shpjegim për shmangiet, ndërsa shpenzimet jashtë linjave rrezikojnë të cilësohen të papranueshme. Strukturën e ngremë në fillim të projektit, kur ende mund të ndërtohet drejt.

Biznesi që po rritet shpejt — pragjet që ju presin

• Pragu i TVSH-së — regjistrimi hyn në fuqi nga dita e tejkalimit të pragut prej 30.000 €, jo nga dita e kërkesës; nëse jeni afër, e vlerëson shpejt udhëzuesi për regjistrimin në TVSH.
• Dalja nga regjimi i thjeshtuar — mbi pragun kalohet në libra të plotë dhe në tatim mbi fitimin real, që kërkon përgatitje paraprake e jo improvizim në mars.
• Punësimet e reja — çdo punëtor sjell listë page, kontribute pensionale 5% nga punëmarrësi dhe 5% nga punëdhënësi dhe deklarim mujor deri më 15.
• Klasifikimi i ndërmarrjes — mbi kufijtë e mikro-ndërmarrjes lind detyrimi për rishikim ose auditim; kategorinë e kontrolloni me kalkulatorin e klasifikimit sipas KKRF-së.
• Palët e lidhura — te transaksionet me kompani motra a pronarë të përbashkët zbatohet parimi i tregut të hapur dhe kërkohet dokumentacion për transferimin e çmimeve.

Për biznese të reja

Po e hapni biznesin e parë? Ju ndihmojmë me radhën e duhur: forma ligjore, regjistrimi në ARBK, numri fiskal në ATK, vendimi për TVSH dhe punësimi i parë — hapat dhe dokumentet i keni edhe te udhëzuesi për regjistrimin e biznesit. Në muajt e parë vlejnë tri gjëra praktike: llogari bankare e ndarë nga ajo personale, një buxhet fillestar që tregon sa para duhen deri te arkëtimi i parë, dhe një sistem i thjeshtë për ruajtjen e faturave. Pastaj kontabiliteti ynë mujor e mban gjithçka në rregull, ndërsa detyrimet tatimore i trajtojmë te këshillimi tatimor.