Kur qiramarrësi është biznes: ndalja 9% dhe formulari WR
Kur lokalin, banesën, depon apo automjetin e merr me qira një biznes ose person juridik, ligji e ngarkon qiramarrësin me tërë punën administrative. Ai është i detyruar të mbajë tatim në burim prej 9% të qirasë bruto në momentin e pagesës, ta deklarojë përmes formularit WR në sistemin elektronik EDI të ATK-së dhe ta paguajë deri më 15 të muajit pasues.
Praktikisht qiradhënësi merr 91% të vlerës së kontratës dhe nuk ka çfarë të deklarojë veç për atë qira — tatimi konsiderohet i shlyer në burim. Pronarit i takon vetëm të kërkojë dëshminë se ndalja është kryer vërtet.
Nëse jeni biznes që merr me qira një hapësirë, kjo ndalje duhet të hyjë në kalendarin tuaj mujor së bashku me pagat dhe TVSH-në — shikoni afatet tatimore.
Kur qiramarrësi është person fizik: vetëdeklarimi dhe zbritja 10%
Kur banesën ose lokalin e merr me qira një person fizik jo-afarist, ai nuk ka detyrim të ndalë asgjë. Në këtë rast qiradhënësi e deklaron dhe e paguan vetë tatimin. Për ta kompensuar mirëmbajtjen dhe shpenzimet e pronës, neni 27 i Ligjit Nr. 05/L-028 i lejon qiradhënësit një zbritje prej 10% të qirasë bruto pa qenë nevoja të dëshmojë faturat.
Baza e tatueshme del pra 90% e qirasë bruto, mbi të cilën zbatohet norma prej 10%. Deklarimi dhe pagesa bëhen në baza tremujore, ndërsa të ardhurat vjetore nga qiraja e vetëdeklaruar përfshihen edhe në deklaratën vjetore PD, që dorëzohet nga 1 janari deri më 31 mars të vitit vijues.
Efekti përfundimtar është i njëjtë
Shpesh pronarët mendojnë se njëri variant është më i lirë se tjetri. Nuk është: 10% mbi 90% të qirasë jep saktësisht 9% të qirasë bruto — po aq sa ndalja në burim. Ndryshon vetëm kush e kryen deklarimin. Për një qira mujore bruto prej 1.000 eurosh, tatimi është 90 euro në të dyja rastet dhe qiradhënësi merr 910 euro.
Depoziti i kontratës nuk është i përjashtuar
Depoziti që qiramarrësi ia paguan pronarit në fillim të marrëdhënies i nënshtrohet gjithashtu ndaljes prej 9%. Ky është një nga gabimet më të shpeshta: kontrata nënshkruhet, depoziti paguhet i plotë dhe ndalja harrohet, derisa kontrolli i ATK-së e nxjerr diferencën vite më vonë.
Qiraja e automjeteve dhe e pajisjeve
Rregulli nuk vlen vetëm për lokale dhe banesa. Qiraja e automjeteve, makinerive dhe pajisjeve trajtohet njësoj: kur qiramarrësi është biznes, ai ndal 9% dhe e deklaron me formularin WR. Në formularin WR për automjete, rubrika e sipërfaqes plotësohet me vlerë simbolike (1 m²), sepse sistemi nuk e lejon fushën bosh.
Qiraja dhe TVSH-ja: 18% te lokalet, lirim te banimi
Tatimi në burim dhe TVSH-ja janë dy gjëra krejt të ndara. Kur qiradhënësi është i regjistruar në TVSH dhe e jep me qira një hapësirë afariste, qiraja faturohet me 18% TVSH. Përkundrazi, dhënia me qira e objekteve për banim të përhershëm është e liruar nga TVSH-ja.
Pika ku bëhen më së shumti gabime: ndalja 9% llogaritet mbi vlerën pa TVSH, jo mbi totalin e faturës. Për një qira prej 1.000 eurosh plus 180 euro TVSH, tatimi në burim është 90 euro — jo 106,20. TVSH-ja kalon veçmas nëpër deklaratën mujore të qiradhënësit.
Kur çmimi është rënë dakord neto në dorë
Shumë kontrata negociohen me shumën që pronari dëshiron të marrë në dorë. Ajo duhet kthyer në bruto para nënshkrimit, sepse tatimi llogaritet mbi bruton: për një qira neto prej 1.000 eurosh, bruto del 1.098,90 euro dhe tatimi për pagesë 98,90 euro. Kalkulatori më lart e bën këtë kthim automatikisht.
Çfarë duhet të përmbajë kontrata e qirasë
- Identifikimin e plotë të palëve, me numrin fiskal të qiramarrësit kur ai është biznes
- Përshkrimin e objektit, sipërfaqen dhe destinimin — afarist apo banim
- Vlerën e qirasë të shprehur qartë si bruto, me përmendje të veçantë nëse është me apo pa TVSH
- Klauzolën se tatimi në burim prej 9% mbahet nga qiramarrësi kur ai është person juridik
- Shumën e depozitit, kushtet e kthimit dhe trajtimin tatimor të tij
- Afatin e pagesës mujore dhe mënyrën — pagesat përmes bankës e lehtësojnë dëshmimin
- Kohëzgjatjen, kushtet e ndërprerjes dhe përgjegjësinë për mirëmbajtje e shpenzime komunale
Nëse nuk jeni të sigurt si trajtohet rasti juaj, shikoni këshillat tatimore ose pyetjet për tatimin personal; shërbimi ynë i kontabilitetit i mbulon edhe ndaljet në burim.
Sa është tatimi në qira në Kosovë?
Norma efektive është 9% e qirasë bruto. Kur qiramarrësi është biznes, ai ndal 9% direkt në burim. Kur qiradhënësi e deklaron vetë, atij i njihet zbritje prej 10% e qirasë bruto dhe mbi bazën e mbetur zbatohet norma 10% — që del po ashtu 9% e qirasë bruto.
Kush e deklaron tatimin — pronari apo qiramarrësi?
Varet nga qiramarrësi. Nëse pronën e merr me qira një biznes ose person juridik, ai e ndal, e deklaron dhe e paguan tatimin, ndërsa pronari nuk deklaron asgjë për atë qira. Nëse qiramarrësi është person fizik jo-afarist, deklarimin dhe pagesën i bën vetë qiradhënësi.
Çfarë është formulari WR dhe kur dorëzohet?
WR është formulari me të cilin biznesi deklaron tatimin e mbajtur në burim nga qiraja, përmes sistemit elektronik EDI të ATK-së. Deklarimi dhe pagesa bëhen deri më 15 të muajit pasues muajit në të cilin është kryer pagesa e qirasë.
A ndalet tatim edhe nga depoziti i kontratës së qirasë?
Po. Depoziti i nënshtrohet gjithashtu ndaljes prej 9%, njësoj si qiraja mujore. Është një nga harresat më të shpeshta në praktikë, prandaj trajtimi i depozitit dhe kushtet e kthimit të tij duhet të përcaktohen qartë në kontratë.
A vlen ndalja 9% edhe për qiranë e veturave dhe të pajisjeve?
Po. Ndalja në burim nuk kufizohet te lokalet dhe banesat — ajo vlen edhe për qiranë e automjeteve, makinerive dhe pajisjeve. Në formularin WR për automjete, rubrika e sipërfaqes plotësohet me vlerë simbolike prej 1 m², sepse sistemi nuk e lejon fushën bosh.
A duhet shtuar TVSH mbi qiranë e lokalit?
Nëse qiradhënësi është i regjistruar në TVSH dhe jep me qira hapësirë afariste, qiraja faturohet me 18% TVSH. Dhënia me qira e objekteve për banim të përhershëm është e liruar nga TVSH-ja. Tatimi në burim prej 9% llogaritet gjithnjë mbi vlerën pa TVSH.
Si llogaritet tatimi kur qiraja është kontraktuar neto në dorë?
Shuma neto duhet kthyer në bruto, sepse tatimi llogaritet mbi qiranë bruto. Për një qira neto prej 1.000 eurosh, bruto del 1.098,90 euro dhe tatimi për pagesë 98,90 euro. Prandaj është më e sigurt që kontrata ta shprehë vlerën si bruto që në fillim.
Çfarë rrezikoj nëse qiraja nuk deklarohet fare?
Detyrimi nuk shuhet me kalimin e kohës: ATK mund ta konstatojë të ardhurën nga kontratat, pagesat bankare ose kontrollet te qiramarrësi dhe ta ngarkojë tatimin e padeklaruar bashkë me interes e ndëshkime sipas legjislacionit tatimor. Rregullimi vullnetar para kontrollit është gjithmonë më i lirë se korrigjimi pas tij.
