Pyetje të shpeshta për tatimin personal (TAP)

TAP-i është tatimi që zbatohet mbi të ardhurat e personave fizikë: paga, qiraja, veprimtaria e pavarur, interesat, fitimet kapitale e të tjera, sipas Ligjit 05/L-028, i ndryshuar me Ligjin 08/L-142. Rezidentët e Kosovës tatohen për të ardhurat e krijuara brenda dhe jashtë vendit, ndërsa jorezidentët vetëm për të ardhurat me burim në Kosovë. Pra ju prek edhe si i punësuar, edhe si pronar i biznesit individual — vetëm shoqëritë (ShPK-të) tatohen me ligjin e veçantë për korporata.

Jo, tatimi është progresiv dhe zbatohet me shkallë mbi pjesë të pagës, pas zbritjes së kontributit pensional prej 5%. Sipas ndryshimeve me Ligjin 08/L-142, pjesa deri në 250 euro në muaj tatohet me 0%, pjesa prej 250 deri në 450 euro me 8% dhe pjesa mbi 450 euro me 10%. Shkallët progresive i zbaton vetëm punëdhënësi primar; çdo punëdhënës tjetër e ndal tatimin me normën e plotë 10%.

Neni 8 i Ligjit 05/L-028 përjashton nga tatimi, ndër të tjera: grantet, subvencionet dhe donacionet e përdorura sipas kushteve të përfitimit, dhuratat mes bashkëshortëve dhe mes prindërve e fëmijëve, të ardhurat nga shpronësimet për interes publik dhe dëmshpërblimet me vendim gjykate të formës së prerë. Të liruara janë edhe pagat e personave me nevoja të veçanta, me dëshmi nga autoriteti kompetent, si dhe pagat e punonjësve të jashtëm të organizatave ndërkombëtare me status të përfitimit publik. Kujdes: nëse mjetet e grantit nuk përdoren sipas marrëveshjes, ato bëhen të ardhura të tatueshme.

Jo. Dividenda e paguar apo e pranuar nga personi rezident dhe jorezident është e liruar nga tatimi në Kosovë, prandaj nuk mbahet tatim në burim dhe nuk keni detyrim personal për të. Kusht është që dividenda të paguhet nga fitimi neto ose fitimi i mbajtur i viteve të kaluara, sipas raportit vjetor të miratuar — pra pasi ShPK-ja ta ketë paguar tatimin në fitim prej 10%.

Varet nga qiramarrësi. Nëse lokalin e merr me qira një biznes ose person juridik, ai ndal 9% tatim në burim në momentin e pagesës, e deklaron me formularin WR dhe e paguan deri më 15 të muajit pasues — ju si pronar nuk keni çfarë të deklaroni për atë qira. Nëse qiramarrësi është person fizik jo-afarist, tatimin e deklaroni dhe e paguani vetë ju si qiradhënës, dhe ju lejohet zbritje prej 10% të qirasë si shpenzim.

Bizneset individuale me qarkullim vjetor bruto deri në 50.000 euro tatohen mbi qarkullimin: 3% për tregtinë, transportin dhe bujqësinë, 9% për shërbimet, zejet dhe profesionet, sipas kodit të veprimtarisë së regjistruar. Deklarimi bëhet çdo tremujor me formularin IS përmes sistemit EDI, i përbashkët me kontributet e pronarit. Edhe kur tremujori del pa të ardhura, deklarata duhet dorëzuar — Fryti Audit ua përgatit dhe dorëzon deklarimet tremujore klientëve të vet.

Kur të ardhurat vjetore bruto kalojnë 50.000 euro, biznesi individual detyrohet të mbajë libra dhe të tatohet mbi fitimin real; nën këtë prag mund ta zgjidhni bazën reale edhe vullnetarisht. Kujdes të mos ngatërrohet me pragun e TVSH-së, që është 30.000 euro, dhe me pragun e korporatave, që është gjithashtu 30.000 euro. Në bazën reale tatoheni me shkallët progresive mbi fitimin, por ju njihen shpenzimet e dokumentuara, zhvlerësimi i pasurisë dhe kontributet e paguara — gjë që shpesh del më e favorshme se 9% mbi qarkullim për bizneset me marzha të ulëta. Vlerësimin se cila bazë ju del më lirë e bëjmë me llogaritje konkrete para vendimit.

I vetëpunësuari paguan për vete kontribut pensional 10% — pjesën e punëdhënësit dhe të punëmarrësit bashkë — në baza tremujore. Minimumi tremujor është 30% e pagës minimale, ndërsa kufiri maksimal i kontributit të detyrueshëm caktohet gjithashtu me ligj. Rregullimet përfundimtare, nëse të ardhurat reale dalin ndryshe nga parashikimi, bëhen me deklarata korrigjuese në fund të vitit.

Po. Kompensimi për shërbimet profesionale të personave fizikë jo-afaristë trajtohet si pagë: ju si pagues e ndalni tatimin në burim në momentin e pagesës dhe e deklaroni në listëpagesën mujore WM. Nëse jeni punëdhënësi i tij primar, tatimi llogaritet me shkallët progresive; nëse personi ka punëdhënës tjetër primar, ndalet 10% si sekondar. Forma e kontratës nuk e ndryshon detyrimin — edhe kontrata vetëm me përqindje nga shitjet tatohet njësoj.

Po, nëse praktika kompensohet: paga e praktikantit nuk konsiderohet e ardhur e përjashtuar, prandaj punëdhënësi ndal tatimin në burim dhe paguan kontributet pensionale si për çdo të punësuar. Vetëm kur praktika është plotësisht pa kompensim nuk lindin detyrime, por kjo duhet dëshmuar me marrëveshje me shkrim. Kjo vlen edhe kur kompensimin e mbulon një OJQ apo program trajnimi.

Në një periudhë tatimore një person mund të ketë vetëm një punëdhënës primar — atë e zgjedh vetë punëtori. Punëdhënësi primar e llogarit tatimin me shkallët progresive, ndërsa çdo punëdhënës tjetër ndal 10% tatim në kompensimin e tatueshëm, pa shkallë. Meqë kështu tatimi i përgjithshëm mund të mos dalë i saktë, personi me dy paga mund të ketë detyrim ta rregullojë diferencën me deklaratën vjetore PD.

Mëditjet brenda tarifave zyrtare për akomodim, ushqim dhe shpenzime të vogla nuk tatohen, sipas Vendimit Nr. 30/2018. Çdo shumë që paguhet përtej tarifave zyrtare konsiderohet e ardhur e tatueshme dhe duhet përfshirë në pagën bruto, ku i nënshtrohet tatimit të mbajtur në burim. Prandaj është e rëndësishme që udhëtimet të dokumentohen me urdhëresa dhe raporte udhëtimi.

Nëse të vetmet të ardhura i keni nga një punëdhënës që jua ndal tatimin çdo muaj, zakonisht nuk keni detyrim për deklaratë vjetore. PD-ja dorëzohet nga 1 janari deri më 31 mars nga ata që kanë të ardhura ku tatimi nuk është ndalur plotësisht në burim: bizneset që tatohen në baza reale, personat me të ardhura nga jashtë vendit, fitimet kapitale, qiraja e vetëdeklaruar apo më shumë se një punëdhënës. Fryti Audit i përgatit deklaratat vjetore PD për klientët dhe i dorëzon përmes sistemit EDI.

Po. Huamarrësi që paguan interes detyrohet të ndalë tatim në burim me normën 10% në momentin e pagesës dhe ta deklarojë përmes formularit WR. Kujdes edhe me huatë pa interes ose me interes nën vlerën e tregut: nëse shkalla e interesit nuk është caktuar sipas vlerës së hapur të tregut, huaja mund të konsiderohet e ardhur e tatueshme. Interesat e depozitave bankare i ndal vetë banka me të njëjtën normë.

Dërgesat nga bashkëshorti/bashkëshortja dhe ato mes prindërve e fëmijëve janë të liruara nga tatimi pavarësisht shumës. Dhuratat nga persona të tjerë përfshihen si të ardhura të tjera vetëm kur tejkalojnë 5.000 euro brenda periudhës tatimore. Pra remitencat tipike familjare nuk kanë detyrim tatimor, por vlen të ruhen dëshmitë e transfereve për çdo verifikim eventual.

Po. Për pagesat ndaj personave fizikë jo-afaristë — bujq, fermerë, mbledhës të materialeve të riciklueshme, frutave të malit e bimëve mjekësore — blerësi mban tatim në burim në momentin e pagesës: 3% kur blerësi është biznes individual dhe 1% kur blerësi është person juridik, sipas udhëzuesve të ATK-së. Tatimi i mbajtur deklarohet dhe paguhet deri më 15 të muajit pasues, ndërsa deri më 31 mars dorëzohet raporti vjetor dhe u lëshohen certifikatat personave nga të cilët është blerë. Fryti Audit i mban këto deklarime mujore për klientët tregtarë e përpunues.

Shuma e kontraktuar neto duhet kthyer në bruto, sepse tatimi 9% ndalet nga qiraja bruto: për qira neto 1.000 euro, bruto është 1.098,90 euro dhe tatimi për pagesë 98,90 euro. E njëjta ndalje 9% zbatohet edhe për depozitin e kontratës së qirasë dhe për qiranë e automjeteve e pajisjeve, jo vetëm të lokaleve. Në formularin WR për automjete, rubrika e sipërfaqes plotësohet me vlerë simbolike (1 m²) sepse sistemi nuk e lejon bosh.

Shitja trajtohet si fitim kapital: diferenca mes çmimit të shitjes dhe kostos përfshihet në të ardhurat e tatueshme dhe deklarohet me deklaratën vjetore PD nga 1 janari deri më 31 mars i vitit pasues. Nëse nuk keni dokumentacion të kostos së ndërtimit, si kosto njihet 80% e vlerës së shitjes, pra tatohet vetëm 20% e saj. Për pronat e fituara si dhuratë familjare, si kosto njihet vlera e tregut në kontratën noteriale të dhurimit — llogaritjen dhe deklarimin e fitimit kapital Fryti Audit e kryen për klientët para çdo shitjeje.

Si rezident i Kosovës tatoheni për të ardhurat nga brenda dhe jashtë vendit; meqë punëdhënësi i huaj nuk ndal tatim në burim këtu, detyrimin e deklaroni dhe e paguani vetë. Kjo bëhet ose me deklaratën vjetore PD deri më 31 mars, ose me deklarim mujor përmes sistemit EDI me pagesë nga 1 deri më 15 të muajit vijues. Nëse për të njëjtat të ardhura keni paguar tatim jashtë vendit, aplikohet kreditimi tatimor i huaj dhe marrëveshjet për eliminimin e tatimit të dyfishtë kanë përparësi — Fryti Audit e strukturon deklarimin për punonjësit remote të kompanive të huaja.

Për tatimin në pagë po: punëdhënësi e ndal tatimin në burim njësoj, dhe personi bëhet rezident tatimor nëse qëndron në Kosovë mbi 183 ditë në çdo periudhë 12-mujore. Dallimi është te kontributet pensionale: për të punësuarit e huaj me qëndrim të përkohshëm ato nuk janë të lejuara sipas Ligjit 04/L-101, prandaj në listëpagesën në EDI zgjidhet opsioni pa kontribute pensionale. Për shtetasit e vendeve me marrëveshje për eliminimin e tatimit të dyfishtë, marrëveshja ka përparësi ndaj ligjit vendor.