Pyetje të shpeshta për TVSH-në

Norma e reduktuar 8% zbatohet vetëm për një listë të kufizuar produktesh, ku hyjnë ndër të tjera qumështi dhe produktet e qumështit, gruri dhe produktet e tij, si dhe librat e tekstet shkollore. Gjithçka jashtë kësaj liste tatohet me 18% — ATK ka sqaruar, për shembull, se rrushi dhe maskat mbrojtëse tatohen me normën standarde. Prandaj, para se të caktoni çmimet, verifikoni ku bën pjesë produkti juaj sipas Ligjit Nr. 05/L-037.

Jo domosdo, sepse ka dy lloje lirimesh. Lirimet me të drejtë kreditimi (p.sh. eksporti) ju lejojnë të mos ngarkoni TVSH në shitje dhe njëkohësisht ta zbritni TVSH-në e blerjeve. Lirimet pa të drejtë kreditimi (p.sh. shërbimet mjekësore ose qiraja e banimit) ju ndalojnë ta zbritni TVSH-në e blerjeve — ajo ju mbetet kosto. Ky dallim ndikon drejtpërdrejt në marzhat dhe çmimet tuaja.

Fatura tatimore duhet të ketë numër rendor dhe datë, emrin, adresën dhe numrin fiskal e të TVSH-së të shitësit, të dhënat e blerësit, përshkrimin dhe sasinë e mallit a shërbimit, çmimin pa TVSH, normën e aplikuar dhe shumën e TVSH-së të shënuar veçmas. Kur zbatohet ndonjë lirim ose ngarkesa e kundërt, fatura duhet ta përmbajë referencën përkatëse ligjore — p.sh. 'Ngarkesa e kundërt sipas nenit 52'. Një faturë e mangët mund t'ia mohojë blerësit të drejtën e zbritjes së TVSH-së.

Po, regjistrimi vullnetar lejohet për çdo person që kryen veprimtari ekonomike, pavarësisht qarkullimit. Zakonisht ia vlen kur klientët tuaj kryesorë janë biznese të regjistruara në TVSH ose kur keni investime të mëdha me TVSH të zbritshme; nuk ia vlen kur u shisni kryesisht konsumatorëve fundorë, sepse çmimi juaj përfundimtar rritet. Pas regjistrimit, deklarimet bëhen nga data e regjistrimit dhe detyrimet janë të njëjta si për çdo deklarues — një llogari kosto-përfitim që Fryti Audit e bën për klientët para se të aplikojnë.

Jo. Në momentin e regjistrimit keni të drejtë ta njihni TVSH-në e zbritshme për mallrat që keni në stok, me kusht që të posedoni faturat e blerjes dhe listën e stoqeve në datën e regjistrimit. Kjo TVSH përdoret si zbritje ndaj detyrimeve tuaja të ardhshme, por për të nuk mund të kërkohet rimbursim.

Po, dhe pa korrigjuar deklaratat e kaluara: ligji lejon që TVSH-ja e zbritshme të merret në çdo periudhë të mëvonshme, por jo më vonë se periudha e fundit tatimore e vitit që vijon vitin e faturës. Pra, një faturë e vitit 2025 mund të regjistrohet më së voni në deklaratën e dhjetorit 2026. Pas këtij afati e drejta e zbritjes humbet.

Për veturat që përdoren edhe për biznes edhe privatisht, zbritja e TVSH-së kufizohet deri në 50% — si për blerjen, ashtu edhe për derivatet dhe mirëmbajtjen. Zbritja e plotë 100% pranohet vetëm nëse dokumentoni bindshëm përdorimin ekskluzivisht biznesor, p.sh. me libër udhëtimesh dhe evidencë kilometrazhi — siç e ka pranuar ATK për automjetet e patrullimit të një kompanie sigurie.

Detyrimi për TVSH lind në momentin më të hershëm nga këta tre: dorëzimi i mallit a kryerja e shërbimit, lëshimi i faturës, ose pranimi i pagesës. Prandaj për avansin TVSH-ja ngarkohet dhe deklarohet në periudhën kur pranohet pagesa, jo kur kryhet furnizimi. E njëjta vlen edhe për kartelat dhuratë (gift card): TVSH-ja deklarohet kur klienti e paguan kartën, jo kur e shfrytëzon.

Eksporti është furnizim i liruar me të drejtë kreditimi: fatura lëshohet pa TVSH, me kusht që dalja e mallit të dëshmohet me dokumentin doganor të eksportit. Kjo do të thotë se nuk ngarkoni TVSH në shitje, por e ruani të drejtën e zbritjes së TVSH-së për blerjet përkatëse. Pa dëshminë doganore, ATK mund ta trajtojë shitjen si furnizim vendor të tatueshëm me 18%.

Për shumicën e shërbimeve ndaj bizneseve të huaja, vendi i furnizimit është aty ku ndodhet marrësi, prandaj fatura lëshohet pa TVSH dhe shitja raportohet si furnizim i liruar me të drejtë kreditimi, në rubrikën 10 të deklaratës. Kujdes me përjashtimet: shërbimet e lidhura me paluajtshmëri tatohen aty ku ndodhet prona, ndërsa reklamimi që kryhet faktikisht në Kosovë për klientelë kosovare faturohet me TVSH edhe kur porositësi është kompani e huaj.

E drejta e zbritjes së TVSH-së në import lind kur pranohet dokumenti unik doganor (DUD-i), jo nga data e faturës së furnizuesit të huaj. DUD-i është edhe baza për llogaritjen e TVSH-së së zbritshme; nëse dogana e rivlerëson vlerën më vonë, rregullimet bëhen në deklaratën e muajit kur ndodh rivlerësimi, pa korrigjuar periudhat e kaluara.

Për shërbimet e pranuara nga jashtë zbatohet ngarkesa e kundërt: ju si pranues e llogaritni vetë TVSH-në 18% mbi vlerën e faturës së huaj, e deklaroni si TVSH të llogaritur dhe njëkohësisht e zbritni në të njëjtën deklaratë nëse blerja shërben për furnizime të tatueshme (rubrikat 28 dhe 65). Efekti neto zakonisht del zero, por mosdeklarimi përbën shkelje — trajtim që Fryti Audit ua përgatit klientëve çdo muaj si pjesë e deklaratës së TVSH-së.

Qiradhënia e hapësirave afariste nga një qiradhënës i regjistruar në TVSH faturohet me 18%, ndërsa qiraja për banim të përhershëm është e liruar nga TVSH-ja. Vini re se qiradhënia konsiderohet veprimtari ekonomike edhe për personat fizikë të paregjistruar si biznes — me kalimin e pragut lind detyrimi i regjistrimit në TVSH. Krahas kësaj, qiramarrësi biznes mban tatimin në burim 9% mbi qiranë, të llogaritur mbi vlerën pa TVSH.

Furnizimi i shtëpive dhe banesave të destinuara për banim është i liruar nga TVSH-ja pa të drejtë zbritjeje, pavarësisht nëse blerësi është person fizik apo biznes; këto shitje paraqiten në rubrikën 9 të deklaratës. Lokalet afariste, në anën tjetër, faturohen me TVSH 18%. Kjo ndarje bën që ndërtuesit e objekteve të përziera të mos e zbresin dot tërë TVSH-në e ndërtimit, por vetëm pjesën proporcionale.

Në ndërtimtari zbatohet skema e veçantë: kur të dyja palët janë deklarues të TVSH-së dhe furnizimi është shërbim ndërtimor, nënkontraktori i faturon kontraktorit pa TVSH, me referencën e ngarkesës së kundërt, ndërsa kontraktori kryesor i faturon investitorit me TVSH sipas rregullave të përgjithshme. Ngarkesa e kundërt nuk zbatohet kur furnizohen vetëm mallra, kur njëra palë nuk është deklaruese e TVSH-së, ose kur faturohet drejtpërdrejt investitori.

Për blerjet që u shërbejnë të dy llojeve të shitjeve, TVSH-ja zbritet vetëm pjesërisht, sipas koeficientit të zbritjes — raportit të furnizimeve me të drejtë kreditimi ndaj qarkullimit total. Koeficienti zbatohet gjatë vitit mbi baza paraprake dhe korrigjohet në janar të vitit vijues me shifrat përfundimtare; edhe hapësirat e përbashkëta të një objekti afaristo-banesor ndahen sipas destinimit të tyre. Është njëra nga llogaritjet më delikate të TVSH-së, të cilën Fryti Audit e ndërton dhe e dokumenton për klientët me veprimtari të përziera.

Lëshohet notë krediti (ose notë debiti, sipas rastit) me pëlqimin e të dy palëve, kthimi regjistrohet në librin e shitjeve të kthyera i shoqëruar me procesverbal, dhe TVSH-ja zvogëlohet në periudhën kur ndodh kthimi — pa korrigjuar deklaratat e kaluara. Nëse keni marrë pagesë me TVSH për një shërbim që nuk u krye, klientit i kthehet vlera e plotë përfshirë TVSH-në, jo vetëm baza.

Rimbursimi mund të kërkohet kur krediti i TVSH-së tejkalon 3.000 euro dhe është bartur për tri periudha tatimore radhazi; eksportuesit kanë kushte më të favorshme. Kërkesës i bashkëngjiten faturat tatimore, kontratat dhe dëshmitë e pagesave, ku pagesat mbi 500 euro duhet të jenë kryer përmes bankës; fatura nuk duhet të jetë domosdo e paguar plotësisht që të hyjë në kërkesë. Përgatitjen e dosjes së rimbursimit Fryti Audit e trajton si projekt më vete për klientët.

Ligji e lejon rregullimin e TVSH-së për borxhin e keq, por me kushte strikte: TVSH-ja duhet të jetë deklaruar dhe paguar më parë, borxhi të jetë shlyer nga librat si i pambledhshëm, dhe të dëshmohet se janë ndërmarrë të gjitha veprimet e arsyeshme për mbledhjen e tij, përfshirë procedurat përmbarimore a gjyqësore për shumat më të mëdha. Pa këtë dokumentacion ATK nuk e njeh rregullimin. Nëse borxhi arkëtohet më vonë, TVSH-ja rikthehet si detyrim.

Çregjistrimi mund të kërkohet kur qarkullimi i 12 muajve të fundit bie nën pragun e regjistrimit, ndërsa të regjistruarit vullnetarisht duhet të qëndrojnë të regjistruar për një periudhë minimale të përcaktuar me ligj para se të kërkojnë çregjistrim. Kujdes: me çregjistrim, TVSH-ja e zbritur për stoqet dhe asetet që ju mbeten duhet të rregullohet, çka shpesh krijon detyrim për pagesë. Prandaj para vendimit ia vlen një llogari e saktë kosto-përfitim — analizë që Fryti Audit e kryen për klientët bashkë me vetë procedurën në ATK.